Snelheid regelen in een kielboot doe je niet met een gaspedaal, maar met de stand van de zeilen en de koers ten opzichte van de wind. Door de schoten te vieren vang je minder wind en vertraagt de boot. Door de zeilen weer gecontroleerd aan te trekken, komt de boot opnieuw op snelheid.
Bij Kielboot 1 oefen je dit vooral op een aan-de-windse koers. Je leert de boot rustig vaart te laten minderen, langzaam door te laten varen en weer te laten aanspringen. Dat gebruik je bijvoorbeeld bij het naderen van een boei of tijdens het aankomen aan hogerwal.
Waarom is dit belangrijk?
Een zeilboot stopt niet zodra je de schoot loslaat. De boot heeft massa en blijft nog een tijdje doorvaren. Bovendien kan de wind de boot opzij zetten. Daarom moet je vroeg beginnen met het regelen van je snelheid en blijven controleren of je nog op het gewenste punt afvaart.
Een beheerste snelheid geeft je tijd om te kijken, te sturen en met de bemanning te overleggen. Dat is vooral belangrijk bij een aanlegmanoeuvre. Je wilt de wal rustig bereiken, niet alsof je hebt besloten de steiger persoonlijk te testen op stevigheid. Tegelijkertijd moet de boot voldoende vaart houden om bestuurbaar te blijven.
Leerdoelen
Na afloop begrijp je dat je de snelheid van een kielboot kunt beïnvloeden met de schoten en, op een aan-de-windse koers, met kleine veranderingen van koers. Je kunt het grootzeil gecontroleerd vieren om vaart te minderen en weer aantrekken om snelheid op te bouwen.
Je herkent wanneer de boot te snel gaat, wanneer hij bijna stilstaat en wanneer er nog voldoende water langs het roer stroomt om te kunnen sturen. Ook merk je dat een langzaam varende boot gemakkelijker verlijert. Je leert daarom niet alleen naar de boeg te kijken, maar ook naar de werkelijke verplaatsing van de boot.
Uitleg
Theorie
De zeilen zijn de motor van de boot. Als grootzeil en fok goed gevuld staan, leveren ze voortstuwing. Vier je de schoten, dan gaan de zeilen gedeeltelijk of helemaal killen. Ze vangen minder wind en de boot vertraagt. Trek je de schoten weer aan, dan vullen de zeilen zich en bouwt de boot opnieuw snelheid op.
Snelheid minderen met killende zeilen werkt vooral goed op een aan-de-windse koers. Op een ruime of voor-de-windse koers blijven de zeilen gemakkelijker wind vangen, ook wanneer je de schoten viert. Daardoor kun je op die koersen niet op dezelfde manier volledig afremmen. Kies dus eerst een geschikte koers wanneer je heel langzaam wilt varen.
Je kunt aan de wind ook vertragen door iets verder op te loeven. De zeilen krijgen dan minder wind en de boot loopt uit. Val je vervolgens een klein beetje af en trek je het grootzeil gedoseerd aan, dan krijgt de boot weer vaart. Stuur daarbij met kleine bewegingen. Een grote roeruitslag remt weliswaar, maar kan de boot ook onrustig en moeilijk voorspelbaar maken.
Uitvoering
Vaar eerst aan de wind naar een duidelijk doel, bijvoorbeeld een boei. Houd de koers in het begin vast en vier het grootzeil rustig. Kijk naar het voorlijk: zodra het zeil begint te killen, neemt de voortstuwing af. Je voelt dat de druk in de schoot vermindert en ziet dat de boeggolf kleiner wordt.
Wil je nog langzamer varen, dan vier je het zeil verder. Blijf ondertussen naar je doel kijken. De boeg kan nog steeds naar de boei wijzen, terwijl de hele boot zijwaarts naar lij schuift. Dat is verlijeren. Herken je dit op het water? Kijk eens naar een vast punt achter de boei of naar het zog van de boot.
Wil je weer versnellen, val dan zo nodig een klein beetje af en trek het grootzeil rustig aan. Laat het zeil zich vullen zonder er meteen een stevige ruk aan te geven. De boot komt geleidelijk op gang en het roer begint weer duidelijker te reageren. Dit opnieuw snelheid maken noemen we aanspringen.
Veiligheid
Begin op tijd met vertragen. De benodigde afstand hangt af van de vaart die je al hebt, de wind en de gekozen koers. Oefen daarom eerst bij een boei of een ander zacht en vrijliggend doel, niet direct bij een drukke steiger.
Laat de boot niet ongewenst volledig stilvallen. Zonder voldoende snelheid stroomt er weinig water langs het roer en reageert de boot slecht op de helmstok. Tegelijkertijd neemt het verlijeren toe. Wanneer je merkt dat de helmstok weinig effect heeft, trek je het grootzeil voorzichtig aan en val je zo nodig iets af om opnieuw bestuurbaar te worden.
Houd bij het vieren controle over de grootschoot. Laat een belaste schoot niet ongecontroleerd door je handen glijden en houd je vingers uit de buurt van blokken en klemmen. Blijf bovendien om je heen kijken. Tijdens langzaam varen heb je misschien minder snelheid, maar andere schepen varen gewoon door.
Praktische aandachtspunten
Oefen het snelheidsgevoel in kleine stapjes. Vaar langs een boei en probeer achtereenvolgens met normale snelheid, langzaam en heel langzaam te passeren. Houd daarbij ongeveer dezelfde aan-de-windse koers en regel de snelheid vooral met het grootzeil. Zo merk je goed hoeveel invloed een kleine beweging aan de schoot heeft.
Kijk niet alleen naar het zeil. Let ook op de boeggolf, het geluid van het water langs de romp, de druk op de helmstok en de beweging van de omgeving. Bij afnemende snelheid wordt het water rond de boot rustiger en voelt het roer lichter. Wordt de helmstok bijna werkloos en schuift de boot vooral zijwaarts, dan ben je te veel vaart kwijt.
Een goed ritme is: kijken, vieren, effect beoordelen en zo nodig weer iets aantrekken. Geef de boot telkens even tijd om te reageren. Een kielboot is geen afstandsbediening. Als je voortdurend snel aan de schoot trekt en hem weer loslaat, raakt vooral de bemanning onder de indruk, niet de boot.
Observatiepunten tijdens de praktijk
De instructeur let erop of je de windrichting, koers en snelheid blijft waarnemen. Je moet de schoot kunnen vieren en aantrekken zonder daarbij onbedoeld van koers te veranderen. Ook wordt gekeken of je een goede zitplaats hebt, voldoende vooruitkijkt en de omgeving blijft controleren.
Let zelf op het grootzeil en de fok. Zie je het voorlijk killen wanneer je vaart wilt minderen? Voel je minder druk in de schoot? Wordt de boeggolf kleiner? Controleer vervolgens of de boot nog vooruitgaat of vooral naar lij schuift. Wanneer je weer wilt aanspringen, behoren de zeilen rustig te vullen en moet de werking van het roer merkbaar terugkomen.
Het gaat goed wanneer je de snelheid geleidelijk kunt aanpassen zonder grote stuurcorrecties. De boot blijft beheersbaar, je houdt zicht op je doel en je corrigeert voordat de boot helemaal stuurloos raakt.
Veelgemaakte fouten
Een veelgemaakte fout is te laat beginnen met vaart minderen. De zeilen worden pas vlak bij het doel losgelaten, waarna de boot met keurige killende zeilen toch vrolijk doorvaart. Begin eerder en beoordeel tussendoor hoeveel vaart de boot nog heeft.
Een andere fout is te ruim varen. Op een te ruime koers blijft het grootzeil wind vangen, ook wanneer de schoot ver is gevierd. De boot houdt dan meer snelheid dan je verwacht. Loef eerst op naar een geschikte aan-de-windse koers en probeer daarna opnieuw met de schoot te vertragen.
Sommige cursisten loeven juist zo ver op dat de boot volledig stilvalt. Daarna wordt het grootzeil aangetrokken, maar de boot gaat vooral zijwaarts. Val in dat geval iets af, laat het zeil zich opnieuw vullen en bouw eerst voldoende snelheid op voordat je weer scherper gaat varen.
Ten slotte wordt soms te veel met het roer geremd. Een grote roeruitslag geeft weerstand, maar een bijna stilstaande boot is juist slecht bestuurbaar. Gebruik in de basis de zeilen voor het regelen van de snelheid en de helmstok voor kleine koerscorrecties.
Samenvatting
Bij Kielboot 1 regel je de snelheid vooral op een aan-de-windse koers. Door het grootzeil te vieren en te laten killen verminder je de voortstuwing. Door het zeil weer rustig aan te trekken en zo nodig iets af te vallen, laat je de boot aanspringen en bouw je opnieuw snelheid op.
Blijf tijdens het vertragen letten op koers, snelheid, verlijering en bestuurbaarheid. Begin op tijd, maak kleine aanpassingen en geef de boot gelegenheid om te reageren. De mooiste aankomst is niet de snelste, maar degene waarbij de bemanning rustig kan afstappen zonder eerst een innige kennismaking met de steiger te hebben.
“Wie op tijd gas terugneemt, houdt de steiger heel en de schipper gezellig.”