Het anker ophalen, ook wel ankerop gaan, is meer dan de lijn binnenhalen tot er iets zwaars aan bungelt. Je maakt de kielboot eerst zeilklaar, kiest de veilige wegvaarboeg en haalt de ankerlijn zo binnen dat de boot recht boven het anker komt. Zodra het anker losbreekt, moet je direct bestuurbaar weg kunnen zeilen.
Op Kielboot 3-niveau laat je zien dat je de manoeuvre zelfstandig organiseert. Je verdeelt de taken, houdt rekening met het gieren van de boot, gebruikt de zeilen op het juiste moment en blijft ondertussen uitkijken naar andere scheepvaart en lagerwal.
Waarom is dit belangrijk?
Zolang het anker houdt, ligt de boot veilig op één plaats. Zodra het anker loskomt, verandert dat onmiddellijk. De boot is dan weer varend, terwijl de ankermaat nog voorin bezig is met een nat en mogelijk modderig anker. Daarom moet je vóór het ophalen weten over welke boeg je wilt wegvaren, of daar voldoende ruimte is en hoe je de boot bestuurbaar maakt.
Een goede uitvoering voorkomt dat de boot na het loskomen stuurloos afvalt of richting lagerwal drijft. Ook voorkom je dat de ankerlijn onder de boot terechtkomt, het anker tegen het boeisel slaat of de ankermaat tijdens het werk alle aandacht opeist. Een anker is nuttig materiaal, maar eenmaal los van de bodem gedraagt het zich graag als een natte, modderige sloopkogel.
Leerdoelen
Na afloop kun je het anker zelfstandig en gecontroleerd ophalen. Je kunt de veilige wegvaarboeg kiezen, de ankerbol strijken, de ankerlijn tot het aangrijpingspunt binnenhalen en de boot zeilklaar maken. Je kunt de boot vervolgens naar het anker toe laten bewegen, herkennen wanneer de lijn recht op en neer staat en het anker zo nodig gecontroleerd uitbreken.
Je kunt de boot na het loskomen met behulp van het grootzeil en eventueel een bakstaande fok over de gekozen boeg laten afvallen. Je houdt een rustige koers terwijl de ankermaat het anker schoonmaakt en opbergt. Daarna schiet je de lijn zonder kinken op en maak je het schip volledig klaar voor de verdere tocht.
Uitleg
Theorie
Wanneer de kielboot voor anker ligt, trekt de ankerlijn schuin over de bodem. Het anker is ingegraven en biedt weerstand tegen die trekkracht. Tijdens het ophalen haal je eerst de overtollige lijn binnen. De boot beweegt daardoor naar het anker toe en de trekkracht verandert geleidelijk van schuin naar vrijwel verticaal.
Pas als de boot recht boven het anker ligt, kun je het anker doelmatig uitbreken. Je trekt het dan niet meer door de bodem, maar grotendeels omhoog. In de praktijk voel je dit duidelijk aan de lijn: eerst trek je de boot naar voren, daarna wordt de lijn steiler en neemt de weerstand van het ingegraven anker toe.
De boot kan tijdens het ophalen achter het anker heen en weer draaien. Dat heet gieren. Gebruik dit in je voordeel. Kies vooraf aan welke kant je wilt volvallen en wacht zo nodig tot de boeg naar die gewenste zijde is uitgegierd. Vervolgens kun je de ankerlijn aan loef binnenhalen en over de gekozen boeg wegvaren.
Uitvoering
Begin met een duidelijk plan. Kijk rondom de boot en bepaal aan welke kant voldoende vrij water ligt. Kies over welke boeg je na het loskomen wilt wegvaren en laat de ankerlijn aan de toekomstige loefzijde lopen. Wijs een ankermaat aan en zet een bemanningslid bij de vallen. Maak het schip zeilklaar, zodat je niet pas naar de piekenval gaat zoeken wanneer de boot al richting rietkraag vertrekt.
Strijk eerst de ankerbol. Haal daarna de ankerlijn hand over hand binnen tot ongeveer het punt waar het anker tijdens het ankeren begon te pakken. De boot wordt daarbij naar het anker toe getrokken. Houd de binnengehaalde lijn ordelijk in de kuip en voorkom dat iemand in de lussen gaat staan.
Hijs vervolgens het grootzeil. De exacte timing van de fok hangt af van het schip, de wind en de bemanning. Het uitgangspunt is dat de boot na het loskomen bestuurbaar moet zijn en dat de fok vóór de eerste overstag gehesen moet zijn.
Trek of zeil de boot nu verder naar het anker toe. Laat de ankermaat steeds melden hoe de lijn staat:
- “Lijn vooruit” wanneer het anker nog vóór de boot ligt.
- “Recht op en neer” wanneer de boot vrijwel boven het anker ligt.
- “Anker los” zodra het anker uit de bodem breekt.
- “Anker binnen” wanneer het anker volledig aan boord en onder controle is.
De gebruikte lesdocumenten beschrijven dat je de laatste meters krachtig kunt hieuwen om vaart richting het anker te krijgen. Zodra het anker los is, meldt de ankermaat dit en kan de fok bak worden getrokken aan de toekomstige loefzijde om de boeg over de gekozen kant te laten afvallen.
Wanneer het anker stevig vastzit, moet de boot eerst recht boven het anker komen. Een instructeursdocument beschrijft dat je het anker vervolgens kunt breken door de lijn voor in de kuip langs het gangboord naar beneden te trekken en vast te houden. Beweging van boot en golven helpt dan om het anker los te werken.
Zodra het anker loskomt, vaar je over de vooraf gekozen boeg weg. Houd een rustige koers of ga zo nodig bijliggen zolang de ankermaat nog met het anker bezig is. Spoel het anker schoon, haal het volledig binnen en leg het veilig op een dweil of in een krat. Schiet de ankerlijn netjes op en breng het schip weer volledig op orde.
Veiligheid
Kijk vóór en tijdens de manoeuvre voortdurend om je heen. De boot verandert van een geankerd schip in een varend schip, terwijl een bemanningslid voorin werkt. Houd de overige bemanning op een veilige plaats en vaar rustig zolang het anker nog niet is opgeborgen.
Ga nooit in een lus van de ankerlijn staan. Leg de binnengehaalde lijn aan één kant van de kuip en houd handen en voeten uit de buurt van kikkers, boegbeslag en andere knelpunten. Komt er onverwacht spanning op de lijn, dan moet deze vrij kunnen lopen zonder iemand mee te nemen.
Haal de ankerlijn bij voorkeur aan loef binnen. Zo blijft de lijn beter vrij van de boot en kun je over de gekozen boeg wegvaren. Laat het anker niet tegen de romp slaan. De ankermaat brengt het onder controle binnenboord voordat het schip volledig op snelheid komt.
Probeer een vastzittend anker niet los te rukken terwijl de lijn nog ver naar voren wijst. Daarmee trek je vooral de boot naar het anker. Kom eerst recht boven het anker en breek het daarna omhoog uit. Herken je dit gevoel? Eerst beweegt de boot bij iedere haal duidelijk vooruit. Later blijft de boot bijna op haar plaats en komt de spanning vooral van onderen. Dan zit je ongeveer boven het anker.
Praktische aandachtspunten
Een bruikbare volgorde aan boord is:
- Kijk rondom en kies de veilige wegvaarboeg.
- Verdeel de taken tussen stuurman, ankermaat en bemanning bij de vallen.
- Leg de ankerlijn aan de toekomstige loefzijde.
- Strijk de ankerbol.
- Maak het schip zeilklaar.
- Hieuw de ankerlijn tot het aangrijpingspunt.
- Hijs het grootzeil.
- Trek of zeil de boot verder naar het anker.
- Hieuw tot de lijn recht op en neer staat.
- Breek het anker zo nodig los.
- Meld duidelijk: “Anker los.”
- Val gecontroleerd over de gekozen boeg af.
- Vaar een rustige koers terwijl het anker wordt schoongemaakt en binnengehaald.
- Meld: “Anker binnen.”
- Berg anker en lijn veilig op en maak schoon schip.
Observatiepunten tijdens de praktijk
Een instructeur kijkt eerst naar je voorbereiding. Heb je werkelijk een veilige wegvaarboeg gekozen, of neem je voor het gemak dezelfde kant als de vorige keer? Ligt de ankerlijn aan de goede zijde? Staat iemand klaar bij de vallen en weet de ankermaat wat de bedoeling is? Op Kielboot 3-niveau hoort de manoeuvre georganiseerd te beginnen.
Tijdens het hieuwen let de instructeur erop of je de boot naar het anker brengt in plaats van het anker naar de boot te willen slepen. De lijn verandert zichtbaar en voelbaar van richting. Eerst staat hij schuin naar voren, daarna steeds steiler. De boot hoort daarbij beheerst naar het anker te bewegen.
Ook het moment van loskomen is belangrijk. De ankermaat meldt duidelijk “anker los” en de stuurman laat de boot direct over de gekozen boeg volvallen. De overgang van stilliggen naar zeilen moet rustig maar doelgericht verlopen. Het schip hoort vanaf dat moment bestuurbaar te zijn.
Ten slotte wordt gekeken naar de afronding. Blijft de stuurman rustig varen zolang de ankermaat bezig is? Wordt het anker schoongemaakt en veilig neergelegd? Wordt de lijn zonder kinken opgeschoten? Pas als het materiaal veilig ligt en de kuip opgeruimd is, is de manoeuvre echt klaar.
Veelgemaakte fouten
Een veelgemaakte fout is beginnen zonder de wegvaarboeg te kiezen. Het anker breekt los, de boot valt willekeurig af en pas daarna begint de discussie over waar iedereen eigenlijk heen wilde. Kies daarom vooraf de veiligste kant en leg de lijn aan de toekomstige loefzijde.
Ook wordt de ankerbol nogal eens vergeten. Strijk deze voordat je ankerop gaat. Anders vaar je na afloop vrolijk verder met het dagteken voor een geankerd schip in de mast. Dat is nautisch ongeveer hetzelfde als fietsen met je richtingaanwijzer permanent naar links.
Een andere fout is het grootzeil te vroeg krachtig laten trekken. Daardoor komt onverwacht spanning op de ankerlijn of draait de boot verkeerd weg. Gebruik het zeil beheerst en stem de handelingen af tussen stuurman en ankermaat.
Soms probeert de ankermaat het anker los te trekken terwijl de lijn nog schuin vooruitstaat. Dat kost veel kracht en kan de boot uit balans brengen. Hieuw eerst totdat de lijn recht op en neer staat. Gebruik daarna de verticale trekkracht om het anker uit de bodem te breken.
Verder wordt de lijn soms slordig in de kuip gegooid. Daardoor ontstaan lussen rond voeten of kinken die later problemen geven. Leg de binnengehaalde lijn ordelijk neer en schiet haar na afloop netjes op. Een opgeschoten lijn verkleint de kans op ongelukken en voorkomt dat de tros bij een volgend gebruik in de knoop raakt.
Tot slot vaart de stuurman soms direct op volle snelheid weg terwijl het anker nog buitenboord hangt. Blijf op een rustige koers of lig bij totdat de ankermaat meldt dat het anker binnen en opgeborgen is. De snelste manier om een anker tegen de romp te krijgen, is doen alsof het er al niet meer hangt.
Samenvatting
Bij het ophalen van het anker kies je eerst een veilige wegvaarboeg, strijk je de ankerbol en maak je het schip zeilklaar. Daarna haal je de ankerlijn binnen tot het aangrijpingspunt, hijs je het grootzeil en breng je de boot verder naar het anker toe. Wanneer de lijn recht op en neer staat, breek je het anker uit.
Zodra de ankermaat “anker los” meldt, laat je de boot gecontroleerd over de gekozen boeg afvallen. Je houdt een rustige koers terwijl het anker wordt schoongemaakt en binnengehaald. Na “anker binnen” berg je het anker veilig op, schiet je de lijn zonder kinken op en maak je het schip klaar voor de verdere tocht.
“Eerst het plan, dan het zeil, dan het anker uit de klei.”